W malowniczej krainie Podkarkonosza, między Dvorem Králové a Nową Paką, na wzgórzu ponad niewielkim miasteczkiem Pecka wznoszą się ruiny zamku, który od wieków przyciąga wędrowców. Choć okolicę porastają bory i łąki, z zamkowej wyhlądki można ujrzeć majestatyczną panoramę centralnego masywu Karkonoszy ze Śnieżką i Czarną Górą – a także najwyższy regionalny szczyt Zvičina. Jednak nie tylko widok sprawia, że odwiedzający czują się tu jak w baśni.
Historia zamku Pecka to opowieść o strażnicy strzegącej granic i złotodajnych kopalni, o renesansowym pałacu pełnym muzyki i sztuki oraz o tajemnicach, które nawet dziś pobudzają wyobraźnię.
Historia zamku Pecka – od strażnicy do renesansowej rezydencji
Pierwsza pisemna wzmianka o zamku Pecka pochodzi z 1322 roku – ówczesnym właścicielem był Budivoj z Pecky. Warownia strzegła państwowej granicy i położonych nieopodal złotych kopalni w Stupnej. Pierwotny zamek składał się z dwóch obronnych wież połączonych murem i jednego pałacu mieszkalnego na południowej stronie dziedzińca; wokół prowadziła fosa, a do środka można było dostać się jedynie przez padacny most.
Od końca XV wieku kolejne rody poszerzały część mieszkalną: najpierw Hořiccy z Hořic, zachowując gotycki charakter budowli, a w drugiej połowie XVI stulecia Szkopkowie z Białych Otradovic rozpoczęli kompleksową przebudowę w duchu renesansu. Na początku XVII wieku prace dekoracyjne ukończył renesansowy intelektualista Kryštof Harant z Polžic i Bezdružic – dzięki niemu surowa warownia zmieniła się w piękną rezydencję z czterema pałacowymi skrzydłami, otaczającymi prostokątny dziedziniec i ozdobionymi sgrafitami oraz herbami rodów właścicieli.
Burzliwe dzieje XVII–XIX wieku
Dzieje zamku naznaczyły burzliwe wydarzenia XVII wieku. Po egzekucji Haranta na praskim rynku w czerwcu 1621 roku, kiedy został stracony jako jeden z 27 panów w odwecie za powstanie stawów przeciw Habsburgom, Pecka przeszła w ręce Albrechta z Waldsteina. Ten podarował posiadłość Kartuziom z Valdic, którzy używali jej wyłącznie jako letniej siedziby przez ponad 150 lat.
Ograniczone użytkowanie doprowadziło do zaniedbania budowli, a decydujący cios zadał jej potężny pożar w 1830 roku – ogień pochłonął znaczną część zabudowań, a następnie władze pozwoliły na rozbiórkę murów. Dopiero w 1921 roku ruiny trafiły w ręce mieszkańców miasteczka Pecka, którzy podjęli trud odbudowy. Dzięki ich zaangażowaniu udało się przywrócić zachodni, tzw. Harantowski pałac, który od 1968 roku jest udostępniony turystom. Kolejny przełom nastąpił w 2012 roku, gdy odtworzono oryginalne wejście do podziemi z poziomu dziedzińca i uruchomiono nową trasę zwiedzania.
Kryštof Harant – podróżnik, muzyk i polityk
Krzysztof Harant z Polžic i Bezdružic (1564–1621) to jedna z najbarwniejszych postaci czeskiego renesansu. Kształcił się na dworze w Innsbrucku, gdzie rozwijał talenty muzyczne i literackie. W 1598 roku wyruszył w podróż na Bliski Wschód, odwiedzając Jerozolimę i górę Synaj; swoje wrażenia opisał w cestopisie z 1608 roku.
Jako kompozytor pozostawił po sobie mszę Missa Quinis Vocibus oraz moteta, a w Peckce miał własny zespół muzyków. Za udział w powstaniu przeciw Habsburgom został stracony na praskim rynku w czerwcu 1621 roku. Pamięć o nim kultywuje biennalny festiwal Harantovské slavnosti historického zpěvu.
Legendarny zamek – duchy i ukryte skarby
Zamek Pecka inspirował powstanie licznych legend. Najbardziej znana opowieść mówi, że w dniu aresztowania Kryštofa Haranta wiatr zerwał mu z głowy kapelusz – miał wtedy przepowiedzieć, że wkrótce „za kapeluszem odfrunie i głowa”. Jego córka natomiast rzekomo dostrzegła widmo ojca i wypadła z wieży, w której według podań zamurowano skarby.
Atrakcją jest także 56-metrowa studnia odkryta po wojnie; badania wykazały, że może prowadzić do ukrytych tuneli, a w jej wnętrzu miało spoczywać medalik z egipskimi symbolami przywieziony przez Haranta. Mieszkańcy opowiadają jeszcze o czarnym psie i niewyjaśnionych krokach w ruinach – te historie współtworzą atmosferę tajemniczości.
Architektura i unikalne elementy
Pierwotna Pecka była prostą twierdzą z dwiema wieżami i pałacem otoczonym murami i fosą. Renesansowa przebudowa stworzyła cztery skrzydła wokół prostokątnego dziedzińca i pokryła elewacje barwnym sgrafitem, którego ocalałe fragmenty zobaczyć można dzięki konserwacji z 2009 roku. Miejscowi wierzyli, że ornamenty chronią przed złymi mocami. Punktem orientacyjnym jest taras Veselka z panoramą Karkonoszy.
Wnętrza i ekspozycje
Wnętrza Harantowskiego pałacu zachowały liczne pamiątki:
- W czarnej kuchni rozpalany jest renesansowy kominek
- W sali rycerskiej prezentowane są dzieła sztuki sakralnej
- Na piętrze makieta przedstawia zamek z epoki
- W gabinecie Haranta znajduje się oryginalny egzemplarz jego cestopisu z 1608 roku
Otoczenie zamku zdobi również niewielki zielnik – tzw. Herbularium – odtworzony w 2013 roku, w którym rosną dawne odmiany ziół używane w kuchni i medycynie. Spacerując wśród grządek lawendy, tymianku i szałwii, można poznać zastosowanie roślin w renesansowej gastronomii i ziołolecznictwie. W narożniku dziedzińca znajduje się 56-metrowa studnia, do której zaglądają turyści; światło padające w głąb wydobywa z mroku kształt skalnych ścian, wzmacniając atmosferę tajemniczości.
Zwiedzanie zamku – wskazówki
Zamek oferuje dwie trasy zwiedzania:
- Trasa A – pokazuje sale historyczne, w tym pracownię Haranta, salę rycerską, czarną kuchnię z orchestionem oraz makietę renesansowej rezydencji
- Trasa B – prowadzi do podziemi: piwnic, dawnej łaźni, sal bankietowych i średniowiecznej mučírni; ekspozycje są interaktywne, co cieszy dzieci
Pecka jest otwarta od kwietnia do października, a bilety na kompletną trasę kosztują 125 Kč; są zniżki dla dzieci i seniorów. Na dziedzińcu działa bistro serwujące lokalne potrawy, psy są mile widziane (należy je prowadzić na smyczy), a bezpłatne parkingi znajdują się około 300 metrów od bramy. W weekendy kursuje autobus z Dvora Králové (linia 536), co ułatwia dojazd.
Praktyczne informacje w pigułce
- Godziny otwarcia: kwiecień i październik – weekendy/święta 9:00–16:00; maj–wrzesień – wtorek–niedziela 9:00–17:00
- Bilety: pełna trasa (A+B) 125 Kč; osobno A lub B – 80 Kč (ulgowe 60–45 Kč); wstęp wolny dla dzieci do 5 lat
- Zwiedzanie: trasa A – sale historyczne, model zamku, czarna kuchnia; trasa B – piwnice, mučírnia, łaźnia, interaktywne ekspozycje
- Udogodnienia: bistro, bezpłatne parkingi oddalone o około 300 metrów, psy mile widziane na zewnątrz i w torbach
- Dojazd: samochodem przez Jičín lub Hradec Králové; weekendowy autobus z Dvora Králové (linia 536)
Pecka na Europejskim Szlaku Zamków i Pałaców
Pecka należy do międzynarodowego projektu Europejski Szlak Zamków i Pałaców, który promuje wspólne dziedzictwo kulturowe Czech, Polski, Niemiec i Słowacji. Inicjatywa ta łączy kilkadziesiąt historycznych obiektów w spójny produkt turystyczny, zachęcając do odkrywania różnorodności stylów architektonicznych i dziejów regionów.
Zwiedzając Peckę, można zobaczyć, jak w ciągu wieków twierdza przekształciła się w renesansową rezydencję, a każdy detal nosi ślad dawnych epok. Trasa szlaku inspiruje do dalszych podróży po zamkach i pałacach, które dzielą podobną historię i atmosferę:
- Zamek Kost – gotycka twierdza w Czeskim Raju, słynąca z masywnej wieży i muzeum tortur
- Pałac Humprecht – barokowa rezydencja w kształcie rotundy, malowniczo położona na wzgórzu koło Sobotki
- Zamek Náchod – renesansowa twierdza z bogatymi wnętrzami i wieżą widokową, leżąca przy granicy z Polską
- Zamek Książ – monumentalny zamek na Dolnym Śląsku w Polsce z tarasami ogrodowymi i kompleksem podziemi
Atrakcje w okolicy
W pobliżu Pecki znajdują się inne atrakcje Podkarkonosza. Z tarasu Veselka widać ruiny zamków Kumburk i Bradlec oraz wzniesienie Zvičina – „dach Podkarkonoszy” z wieżą widokową. W miasteczku można odpocząć na rynku i spróbować słynnych lodów w cukierni Zlata Pecka.
Miłośnicy przyrody docenią też liczne rezerwaty Podkarkonosza. Wąwóz Plakánek zachwyca piaskowcowymi ścianami i cienistym bukowym lasem, w którym rosną chronione paprocie i storczyki. Ścieżki dydaktyczne prowadzą wzdłuż potoków i przez łąki, gdzie latem kwitną łany ziół.
Po intensywnym zwiedzaniu warto zajrzeć do pobliskiej Nowej Paki czy Dvora Králové, by poznać lokalne muzeum skamieniałości lub słynne safari zoo. Region oferuje także rowerowe trasy prowadzące do ruin zamków Trosky i barokowego pałacu Humprecht, a miłośnicy legend mogą odwiedzić skalny dom Barušky – wykutą w piaskowcu jaskinię, w której w XIX wieku mieszkały zamkowe wdowy.
Kultura i wydarzenia
Zamek żyje nie tylko historią. Latem odbywają się tu koncerty, spektakle i pokazy rekonstrukcyjne, a co dwa lata renesansowy festiwal Harantovské slavnosti historického zpěvu przypomina twórczość Kryštofa Haranta. Podczas nocnego zwiedzania z pochodniami można poczuć klimat dawnych epok. Dzięki bogatemu kalendarzowi wydarzeń Pecka przyciąga turystów zainteresowanych sztuką i tradycją regionu.
Podsumowanie – dlaczego warto odwiedzić zamek Pecka?
Zamek Pecka to harmonijne połączenie historii, pięknych widoków i tajemniczych opowieści. Od XIII-wiecznej strażnicy strzegącej złotodajnych kopalni do renesansowej rezydencji Kryštofa Haranta ozdobionej sgrafitem – jego mury kryją wiele niezwykłych historii.
Dzięki legendom o duchach i skarbach, dobrze zorganizowanym trasom zwiedzania, przystępnym cenom biletów oraz dogodnej infrastrukturze (parkingi, bistro, połączenia autobusowe) wizyta w Peckce staje się prawdziwą przygodą. W czasie pobytu w Podkarkonoszu warto wspiąć się na wzgórze Pecka i poczuć atmosferę dawnych czasów, a potem kontynuować podróż po Europejskim Szlaku Zamków i Pałaców.
