Podróżując szlakiem europejskich zamków i pałaców warto zatrzymać się w niewielkiej morawskiej miejscowości Dřevohostice. Między zielonymi stokami wzgórz Hostýn, przy szumie rzek Moštěnka i Bystřička, wyłania się renesansowy pałac, którego historia splata się z dziejami czeskiej szlachty i burzliwymi losami Europy. O ile w Opolszczyźnie barokowa architektura Rozkochowa rozkwita na nowo, to w Dřevohosticach czas płynie inaczej. Tutejsza rezydencja wciąż nosi w sobie echo renesansowej fantazji i wczesnobarokowych przebudów, a jej korytarze przechowują pamięć dawnych mieszkańców, uczniów i wychowanków.
Wchodząc na dziedziniec otoczony arkadami i cylindrycznymi basztami, można poczuć zapach mokrego drewna i wysłuchać opowieści o dawnych gospodarzach, którzy z małej twierdzy stworzyli okazały pałac – i o mieszkańcach, którzy w XX wieku nadali mu nowe życie jako centrum kultury.
W artykule opowiadamy o historii Pałacu Dřevohostice – od jego gotyckich korzeni, przez renesansowe i barokowe przebudowy, aż po współczesne funkcje. Przyglądamy się również architekturze czteroskrzydłowej rezydencji, otaczającemu ją parkowi, legendom związanym z posiadłością oraz ciekawostkom, które mogą zaskoczyć nawet wytrawnych miłośników zamków. Zapraszamy na wędrówkę po jednym z najcenniejszych zabytków morawskiej renesansu.
Historia Pałacu Dřevohostice – od wodnej twierdzy do renesansowej rezydencji
Pierwsza wzmianka o osadzie Dřevohostice pojawia się w dokumentach w 1358 roku. Miejsce to było wówczas strategiczną warownią strzegącą przepraw przez rzeki; początkowo funkcjonowała tu niewielka wodna twierdza, którą w XIV wieku wzniesiono z inicjatywy rodu Tovačov z Cimburka. Relikty tej fortecy oraz fosę możemy dostrzec do dziś. Około 1480 roku posiadłość przeszła w ręce wpływowego morawskiego rodu Žerotínów. Największą przemianę przyniosły jednak lata 1595–1617, kiedy to Karel Starší ze Žerotína – wykształcony polityk i hetman ziemi morawskiej – zdecydował się na renesansową przebudowę. Na miejscu gotyckiej twierdzy powstał renesansowy zamek z czterema skrzydłami, otwartymi arkadami i otaczającymi go murami oraz fosą. Jako że teren był bagnisty, fundamenty wzmocniono olchowymi palami; w budowie brała udział włoska ekipa budowlana braci Andrysa i Benedikta Vlacha, wspierana przez miejscowych rzemieślników.
Renesansowe prace kontynuowano również po sprzedaży majątku Janowi Skrbenskiemu z Hříště. W latach 1618–1619 architekt Jakub Kendyn Vlach wprowadził kolejne elementy wczesnego baroku w zamkowym wnętrzu. Kolejną falę zmian przyniósł czas wojny trzydziestoletniej: w latach 1649–1660 powstały wczesnobarokowe dekoracje, a w XVIII stuleciu niektóre pomieszczenia ozdobiono freskami. Na początku XIX wieku większość umocnień straciła militarny sens – w 1836 roku zburzono znaczną część fortyfikacji, zachowując jedynie dwa narożne bastiony i fragment południowego muru. Jednocześnie dawna fosa została zwężona, a w miejscu niepotrzebnych murów założono park botaniczny.
Chronologia najważniejszych wydarzeń
- 1368 r. – pierwsza wzmianka o dřevohostickiej twierdzy należącej do rodu Tovačov z Cimburka.
- 1480 r. – posiadłość przechodzi w ręce rodu Žerotínów.
- 1595–1617 r. – renesansowa przebudowa pod kierunkiem Karela Staršíego ze Žerotína; powstaje czteroskrzydłowa rezydencja z arkadowym dziedzińcem.
- 1618–1619 r. – budowę kontynuuje Jakub Kendyn Vlach, wprowadzając dekoracje wczesnobarokowe.
- 1649–1660 r. – wczesnobarokowa modernizacja wnętrz.
- 1836 r. – rozbiórka większości fortyfikacji i przekształcenie części fosy w park botaniczny.
- 1897 r. – baronowa Leonie Skrbenská sprzedaje pałac gminie Dřevohostice za 255 tys. złotych.
- 1902–1919 r. – w budynku działa Ochranovna dla „młodzieży zdemoralizowanej”.
- 1920–1956 r. – zamek pełni funkcję szkoły, a od 1956 r. magazynu lokalnej spółdzielni rolniczej.
- 1961–2002 r. – obiekt przejmuje okręgowy zakład opieki społecznej i tworzy w nim dom dla młodzieży.
- 2002 r. – dziś – pałac wraca do gminy; mieści centrum kultury, ekspozycje artystyczne i muzeum straży pożarnej.
Architektura i otoczenie – renesansowa symetria oraz barokowe detale
Dřevohostice wyróżnia się architektoniczną harmonią. Pałac ma plan zbliżony do kwadratu: cztery dwukondygnacyjne skrzydła otaczają arkadowe podwórze z galerią otwartą na trzy strony. Przylega do nich trzyskrzydłowy, jednopiętrowy przedzamcze z cylindrycznymi basztami, które niegdyś stanowiły część fortyfikacji. Z dawnych czterech narożnych bastionów zachowały się tylko dwa – południowy fragment obronny wraz z bramą, przy której na wysokich cokołach stoją barokowe figury św. Jana Nepomucena i św. Jana Sarkandra z drugiej połowy XVIII wieku. Choć fosy zostały zwężone, wciąż odcinają zabytkowy kompleks od reszty miasteczka i stanowią schronienie dla licznych gatunków ptactwa.
Wnętrza pałacu są mieszanką renesansu i baroku. Dolne kondygnacje ozdabiają sklepienia z bogatymi sztukateriami, freski oraz sgraffita wykonane jeszcze podczas przebudowy Żerotínów. Na jednym z sufitów zachował się relief bogini Diany prowadzącej na smyczy dwa psy; według miejscowej legendy prezent ten symbolizował troskę, jaką nowożeńcy Fryderyk z Obersdorfu i Barbara Wallenstein powinni otoczyć posiadłość. W dawnej kaplicy urządzono salę pamięci kardynała Lva Skrbenskiego z Hříště, jedynego czeskiego purpurata XIX wieku. Najwyższe piętra kryją ekspozycję prac rzeźbiarza Jiříego Lendra oraz unikatową wystawę poświęconą psychotronice, bioenergii i ludowej medycynie – z urządzeniami tak osobliwymi jak „pocałunekometr” i aparatura do produkcji „wody życia i śmierci”.
Otaczający zamek park, choć zachował jedynie fragment dawnego ogrodu botanicznego, zachwyca spokojem i różnorodnością roślin. W alejach rosną ponad 200-letnie kasztanowce i lipy, a wiosną nad wodą zakwitają liliowce. Park jest chętnie odwiedzany przez mieszkańców jako miejsce spacerów i pikników. U stóp baszt rozciąga się malowniczy staw – pozostałość po fosie – przez którą prowadzi drewniana kładka. Wschodnia część parku kryje ruiny lodowni i dawne piwnice gospodarcze, co dodaje temu miejscu tajemniczości.
Losy w XX wieku – od szkoły do centrum kultury
Po sprzedaży pałacu gminie w 1897 roku, jego funkcja szybko się zmieniała. Już w 1902 roku zorganizowano tu placówkę wychowawczą dla trudnej młodzieży. Po I wojnie światowej kompleks przebudowano na szkołę średnią; w jej murach uczyły się kolejne pokolenia mieszkańców do 1956 roku. W czasach komunizmu zamek służył jako magazyn zboża i ziemniaków należący do spółdzielni rolniczej, a następnie – od 1961 roku – jako zakład opieki społecznej dla młodzieży. Dopiero w 2002 roku obiekt wrócił pod zarząd gminy i rozpoczęto stopniową renowację, przywracając mu reprezentacyjny charakter. Dziś mieści się tu centrum kultury; organizowane są wystawy, konferencje i śluby, a przedzamcze gości muzeum straży pożarnej z konnym sikawek z 1842 roku.
Warto podkreślić, że Pałac Dřevohostice nie jest pustym skansenem. Przez cały rok odbywają się tu wydarzenia łączące historię z nowoczesnością. Na początku lipca w ogrodzie rozbrzmiewają gitary na tradycyjnym festiwalu DrevoRockFest, a ostatnia niedziela tego miesiąca należy do orkiestr dętych, które spotykają się na dziedzińcu, by wspólnie zagrać klasyczne marsze i współczesne utwory. W grudniu rynek w Dřevohosticach ozdobiony jest szopką z ponad czterdziestoma drewnianymi figurami naturalnej wielkości, a w pałacu można oglądać kolekcję mniejszych szopek przez cały rok. Te wydarzenia pokazują, że zabytek żyje i integruje lokalną społeczność.
Dlaczego warto odwiedzić Pałac Dřevohostice?
Zamek w Dřevohosticach jest ważnym punktem na Europejskim Szlaku Zamków i Pałaców. Łączy w sobie walory historyczne, artystyczne i edukacyjne. Oto kilka powodów, dla których warto zaplanować wycieczkę właśnie tutaj:
- Autentyczna renesansowa architektura: czteroskrzydłowy układ, arkadowe galerie i zachowane bastiony pozwalają przenieść się w czasie do epoki Żerotínów.
- Kulturowa mozaika: w pałacu funkcjonuje ekspozycja rzeźb Jiříego Lendra, wystawa historycznych hełmów strażackich oraz psychotroniczne laboratorium z unikalnymi artefaktami.
- Legendarny klimat: zdobione sufity opowiadają o dawnych miłosnych historiach, a opowieści o bogini Dianie i psach przypominają o symbolice małżeńskiej troski.
- Wydarzenia muzyczne: letnie festiwale, koncerty orkiestr dętych i jarmarki bożonarodzeniowe czynią z pałacu pulsujące serce regionu.
- Łatwy dostęp: Dřevohostice leżą ok. 10 km od bardziej znanego zamku Helfštýn, dzięki czemu można w jednym dniu odwiedzić kilka atrakcji regionu Haná.
Praktyczne informacje i wskazówki dla zwiedzających
Pałac jest otwarty dla odwiedzających od maja do września. W maju, czerwcu i we wrześniu zwiedzanie odbywa się w każdą niedzielę w godzinach 9:00–16:00, natomiast w lipcu i sierpniu można wejść w dni od wtorku do niedzieli w godzinach 9:00–12:00 oraz 13:00–16:00. Od października do kwietnia obiekt jest zamknięty. Bilety można kupić w wiejskim centrum informacji przy bramie głównej. Warto wcześniej sprawdzić kalendarz wydarzeń na oficjalnej stronie www.drevohostice.cz, ponieważ niektóre ekspozycje i wieża widokowa są udostępniane tylko podczas wybranych imprez.
Zwiedzanie prowadzone jest z przewodnikiem, który opowiada nie tylko o dziejach rodu Žerotínów, lecz także o codziennym życiu mieszkańców w czasach, gdy pałac pełnił rolę szkoły i ośrodka społecznego. W trakcie wycieczki można wejść na wieżę i obejrzeć panoramę Hostýnskich Wzgórz. Dla rodzin z dziećmi dostępne są warsztaty, a osoby zainteresowane lokalną kuchnią mogą spróbować tradycyjnych hanackich potraw w pobliskich restauracjach. Pałac dysponuje też salą ślubną i konferencyjną, co czyni go popularnym miejscem zawarcia związku małżeńskiego.
Inspiracje na dalszą podróż
Wizyta w Dřevohosticach warto połączyć z odkrywaniem innych perełek regionu Haná i Hostýnskich Wzgórz. Niespełna 10 km dalej wznosi się monumentalny zamek Helfštýn, a kilka kilometrów na północ znajduje się miasto Přerov z Muzeum Komenskiego i parkową zielenią. Szlaki rowerowe prowadzą do wieży widokowej na Hostýnie, skąd roztacza się panorama Moraw. Dla miłośników sztuki dobrym uzupełnieniem może być wizyta w Kroměřížu – mieście wpisanym na listę UNESCO, które było inspiracją dla włoskich budowniczych Dřevohostic.
Pałac Dřevohostice jest dowodem na to, że nawet niewielkie miasteczka mogą kryć skarby o ogromnym znaczeniu kulturowym. Połączenie renesansowej architektury, barokowych detali i współczesnej działalności kulturalnej tworzy miejsce, które warto zobaczyć osobiście. Wyruszając na Europejski Szlak Zamków i Pałaców, nie pomiń tej cichej perły Moraw – być może właśnie tutaj odkryjesz, że historia najpiękniej brzmi, gdy towarzyszy jej dźwięk orkiestry dętej i szum starych drzew.
