U podnóża malowniczej Drahanskiej Vrchoviny, gdzie falujące pagórki Hané spotykają się z żyznymi polami, wyrasta pałac, który niczym biały punkt na kompasie wyznacza kierunki dla wędrowców. Nie jest to jednak zwykła rezydencja – Pałac Náměšť na Hané to historia zapisana w marmurze i lipowych alejach, a zarazem pulsujące centrum kulturalne regionu. Już z daleka widać jego klasycystyczną sylwetkę, stojącą pośrodku okrągłego parku, z którego w cztery strony świata wybiegają idealnie geometryczne aleje, jak promienie słońca wychylające się zza chmur.
Wnętrza wypełniają opowieści o szlachetnych rodach, romantycznych balach i kolorycie prowincjonalnych legend, a odwiedzających wita zapach starego papieru z biblioteki i blask złotych powozów. To miejsce, w którym przeszłość nie jest zamkniętą księgą, lecz żywym przewodnikiem po dziejach Moraw.
Perła Hané na wzgórzu – panorama i symbol
Náměšť na Hané leży na wzniesieniu, dzięki czemu pałac dominuje nad okolicą i oferuje wspaniały widok aż po horyzont, w tym na pobliską Ołomuniec. Już w XVIII wieku nowa siedziba hrabiów Harrach powstała jako „górny zamek” i zastąpiła dawny dwór, który nie odpowiadał ówczesnym wymaganiom reprezentacyjnym. Ta wczesnoklasycystyczna budowla z francuskim sznytem została wzniesiona w 1766 roku i do dziś pozostaje jedną z najpiękniejszych rezydencji na Morawach.
Elegancka symetria fasad oraz centralne usytuowanie w okrągłym parku powodują, że pałac wygląda jak architektoniczna rozeta – każdy odwiedzający może poczuć się jak w sercu dawnego pałacowego świata. Z tarasów roztacza się panoramiczny widok na łagodne wzgórza, zielone łany zbóż i błękitne niebo nad Haną, co sprawia, że miejsce to jest nie tylko perłą architektury, ale też punktem orientacyjnym całej okolicy.
Od letniego dworu Harrachów po rodowe gniazdo Kinskich – burzliwa historia
Pałac Náměšť na Hané powstał dzięki wizjonerskim planom hrabiego Ferdinanda Bonaventury Harracha. Nowe letnie założenie miało służyć odpoczynkowi i reprezentacji, dlatego w 1760–1766 roku rozpoczęto budowę klasycystycznej rezydencji otoczonej niezwykłym parkiem. Po śmierci hrabiego właścicielem dóbr została jego córka Maria Róża. Jej małżeństwo z hrabią Józefem Kinským wniosło pałac w ramiona innego arystokratycznego rodu, którego członkowie posiadali liczne dobra w Czechach i na Morawach.
Przez 124 lata rodzina Kinských opiekowała się rezydencją, dbała o jej ogród i wzbogacała kolekcje sztuki, a na miejscowym cmentarzu wystawiła familijny grobowiec, w którym spoczywa siedmiu członków rodu.
XX wieku przyniósł jednak ogromne zmiany. W 1916 roku dobra zostały sprzedane za 2,3 miliona koron austriackich Františkowi Ottáhalowi – zamożnemu hurtownikowi żelaza, który wprowadził do pałacu wodę, elektryczność i centralne ogrzewanie. Nowy właściciel marzył o luksusowej rezydencji, lecz jego plany przerwała II wojna światowa. W 1945 roku majątek skonfiskowano na mocy dekretów Beneša, a zamek przeszedł pod zarząd państwa.
Po kilku dekadach zaniedbań obiekt przekazano Muzeum Przyrody w Ołomuńcu, a od 2000 roku gospodarzem rezydencji jest gmina Náměšť na Hané. Dzięki temu w XXI wieku zamek powrócił do świetności, stając się otwartym dla zwiedzających centrum kultury i turystyki.
Park i architektura – zielony kompas z barokowym oddechem
Architektura pałacu
Projekt pałacu i parku zachwyca harmonią i precyzją. Centralny korpus budynku otaczają cztery skrzydła tworzące zamknięty dziedziniec; fasady mają płytkie ryzality zwieńczone trójkątnymi frontonami, a mansardowe dachy nadają bryle lekkości. Dekoracyjne płyciny, rustykowane naroża i rytmiczne rozmieszczenie okien świadczą o wpływach francuskiego klasycyzmu, które architekci połączyli z morawską tradycją.
Do rezydencji prowadzi reprezentacyjny wjazd przez bramę ozdobioną kartuszem herbowym, zaś narożne wieżyczki podkreślają symetrię całego założenia. Prawdopodobnym autorem projektu był architekt Isidore Caneval lub Nikolaus Pacassi – twórcy słynnych cesarskich rezydencji austriackich.
Unikalny okrągły park
Największe wrażenie robi jednak park. Założony w tym samym czasie co pałac, ma powierzchnię około 2,5 hektara i kształt idealnego koła. Od centralnego placu biegną cztery aleje lipowe, prowadzące do wszystkich stron świata – niczym naturalny kompas wpisany w krajobraz.
Przed fasadą ustawiono barokowe rzeźby przedstawiające cztery pory roku, a na trawnikach stanęły radosne putta. Na początku XX wieku park wzbogacono o kolumnadę, żeliwną altanę i basenik, a w 1925 roku ogrodnik Rudolf Křemen nadał mu obecną formę z trawnikiem, długą aleją i kaskadowym schodami. Spacerując wzdłuż alei można podziwiać stare lipy, dęby i platany, których korony tworzą zielone sklepienia, a w ciepłe miesiące zapach jaśminu miesza się z wonią świeżo skoszonej trawy.
Wnętrza i kolekcje – porcelana, salony i biblioteka z trzema tysiącami ksiąg
Wnętrza Pałacu Náměšť na Hané to podróż przez style i epoki. Na gości czeka dwadzieścia pomieszczeń zaaranżowanych w duchu rokoka, empire i biedermeier. Szczególne wrażenie robi Czerwony Salon, którego ściany pokryto karmazynowym jedwabiem i ozdobiono sztukateriami, oraz Złoty Salon, mieniący się złoconymi listwami i kryształowymi lustrami.
Równie imponująca jest biblioteka – w jej drewnianych regałach zgromadzono prawie 3 000 woluminów, w tym dzieła literatury czeskiej i niemieckiej, kroniki rodowe i atlasy botaniczne. Wszystkie pomieszczenia odtworzono na podstawie oryginalnych inwentarzy i wyposażono w meble z epoki, dzięki czemu wizytator ma wrażenie, jakby arystokraci właśnie opuścili swoje komnaty.
Porcelana i powozy – unikalne zbiory
Niezrównaną atrakcją są również zbiory porcelany. Pałac posiada bogatą kolekcję czeskich, wiedeńskich i chińskich serwisów, której perłą jest unikatowy zbiór porcelany miśnieńskiej. Wśród eksponatów znajdują się talerze z królewskimi monogramami, filiżanki ozdobione motywami mitologicznymi i zastawy używane podczas uroczystych bankietów.
Na szczególną uwagę zasługuje również wystawa powozów arcybiskupów Ołomuńca: trzy złocone karety z XVIII wieku, których każda waży ponad dwie tony i mierzy około 15 m długości, oraz dwa czarne powozy podróżne z XX stulecia. Największe z nich wystąpiły nawet w filmie „Amadeus”, a wnętrza obite puchem i welurem robią wrażenie królewskiego luksusu. Uzupełnieniem ekspozycji jest galeria sztuki współczesnej oraz kolekcja około pięćdziesięciu zabytkowych wózków dziecięcych, przywołująca wspomnienie dawnych spacerów po parku.
Kaplica Najświętszej Trójcy i średniowieczne echa
Nieopodal pałacu znajduje się kaplica Najświętszej Trójcy, wzniesiona w 1672 roku jako część starszego założenia i konsekrowana pół wieku później. W 1834 roku przeszła przebudowę w stylu empire, dzięki czemu łączy barokową bryłę z klasycystyczną prostotą. Wnętrze ozdobione jest bogatą polichromią, marmurowym ołtarzem i stiukowymi aniołami, a latem odbywają się tu koncerty muzyki sakralnej.
W ramach najdłuższych tras zwiedzania przewodnik prowadzi także na pobliskie wzgórze, gdzie znajdują się romantyczne ruiny średniowiecznego zamku – pozostałość po dawnym grodzie, z którego roztacza się widok na całą okolicę.
Od Kinských do Ottáhala – wielkie modernizacje i powojenne burze
Rodzina Kinských, która władała pałacem przez ponad sto lat, dbała nie tylko o jego reprezentacyjny charakter, ale i o gospodarkę – wprowadzono uprawy w parku, polowania oraz uroczyste bale. Jednakże życie szlachty w cieniu wiekowych lip musiało ustąpić nowoczesności.
Zakup rezydencji przez Františka Ottáhala w 1916 roku i inwestycje w instalację elektryczną, wodociągi i centralne ogrzewanie sprawiły, że pałac stał się wygodnym domem na miarę początku XX wieku. Bohaterem lokalnych opowieści jest fakt, że modernizacja kosztowała fortunę, lecz właściciel cieszył się nią zaledwie kilkanaście lat – w czasie wojny rezydencja została częściowo zajęta przez wojsko, a po 1945 roku skonfiskowana.
Lata powojenne nie były łaskawe dla pałacu. Brak funduszy na konserwację spowodował postępującą degradację wnętrz i ogrodu, jednak pod koniec XX wieku pojawiła się iskierka nadziei – rezydencję przejęło Muzeum Przyrody w Ołomuńcu, które rozpoczęło prace restauracyjne. Od 2000 roku właścicielem jest gmina, która otworzyła obiekt dla turystów i stworzyła nowoczesne centrum informacyjne. Dzięki temu Pałac Náměšť na Hané znów lśni pełnym blaskiem, stając się ważnym punktem na Europejskim Szlaku Zamków i Pałaców.
Spotkania z historią – zwiedzanie, trasy i wydarzenia
Aby w pełni zanurzyć się w atmosferze pałacu, warto skorzystać z oferowanych tras zwiedzania. Każda z nich prowadzi przez nieco inny świat – od reprezentacyjnych salonów po biblioteki i tajemnicze zakamarki. Przewodnicy opowiadają tu nie tylko o architekturze, ale również o życiu codziennym arystokracji i legendach towarzyszących temu miejscu.
Trasy zwiedzania
- Trasa A – obejmuje parter pałacu i bibliotekę, a także wstępne informacje na temat unikatowej kolekcji powozów arcybiskupich. To idealny wybór dla rodzin z dziećmi i osób, które chcą zobaczyć najważniejsze pomieszczenia bez długiego zwiedzania.
- Trasa B – prowadzi zarówno przez parter, jak i pierwsze piętro, prezentując stylowo urządzone salony i gabinety. W salach można podziwiać meble rokokowe, portrety dawnych właścicieli i kolekcje porcelany.
- Trasa C – pozwala zwiedzić cały pałac, łącznie z kaplicą Najświętszej Trójcy, dzięki czemu odwiedzający poznają pełen obraz historii i architektury rezydencji.
- Trasa D – dostępna tylko latem, obejmuje całą trasę C oraz spacer do ruin średniowiecznego zamku, położonych na wzgórzu nad pałacem. To propozycja dla miłośników dłuższych wycieczek i przyrody.
Wydarzenia kulturalne
Dla tych, którzy chcą poczuć atmosferę dawnych czasów, pałac organizuje także szereg wydarzeń kulturalnych. Wiosną odbywa się wystawa kwiatów „Kwiaty dla Pani Zamku”, podczas której wnętrza toną w kompozycjach z róż i bzu, latem – piknik dla rodzin „Popołudnie z bajką” z poszukiwaniem skarbów i czytaniem starych bajek, a jesienią specjalne wieczorne zwiedzanie „Z bajki do bajki” lub „Tajemny zamek”, rozświetlone tylko płomieniem świec.
W grudniu pałac zaprasza na tworzenie adwentowych wieńców i ozdób oraz na świąteczne zwiedzanie bogato udekorowanych komnat, pełne kolęd i opowieści o dawnych tradycjach. Dzieci mogą bawić się w interaktywną grę terenową w parku, a rodziny chętnie odwiedzają tematyczne jarmarki.
Dodatkowe atrakcje
- Wystawy i festiwale: „Kwiaty dla Pani Zamku” – florystyczne show we wnętrzach rezydencji; „Rock am Palast” – letni festiwal muzyki pod lipami; „Chutě kraje” – dożynki z degustacją lokalnych potraw; „Vánoce na zámku” – świąteczny spacer po dekorowanych salach.
- Warsztaty i animacje: tworzenie adwentowych wieńców, zajęcia dla dzieci z rzemiosła i ruchu; spotkania z postaciami z bajek podczas wieczornych spacerów.
- Usługi specjalne: możliwość organizacji ślubów i przyjęć w historycznych wnętrzach, wynajem sal na konferencje oraz sesje fotograficzne w parkowych alejach.
Warto zobaczyć w okolicy – dolina, grobowiec i inne skarby
Pałac Náměšť na Hané to centrum licznych szlaków spacerowych. Kilkaset metrów na północ rozciąga się Terezské údolí – malownicza dolina, w której płynie rzeczka Šumice. Wytyczono tu ścieżkę dydaktyczną odpowiednią także dla rodzin z wózkami, a liczne mostki i miejsca odpoczynku pozwalają podziwiać przyrodę. Dolina przyciąga wiosną dywanem zawilców, a latem strumień szumi w cieniu buków i jodeł.
Na terenie miejscowego cmentarza uwagę zwraca neorenesansowa kaplica–grobowiec rodu Kinských z 1871 roku, gdzie spoczywają przedstawiciele tej rodziny. Miłośnicy motoryzacji mogą w sąsiednich miejscowościach odwiedzić Muzeum Historycznych Powozów i Karetek w Čechach pod Kosířem, a entuzjaści sztuki – zamek Čechy pod Kosířem z parkiem i galerią malarstwa.
Podsumowanie – zaproszenie w świat klasycyzmu i przyrody
Pałac Náměšť na Hané jest miejscem, w którym wielowiekowa historia spotyka się z żywą tradycją. Klasycystyczna architektura, unikatowy okrągły park z lipowymi alejami, bogato zdobione wnętrza oraz bezcenne kolekcje porcelany i powozów tworzą razem fascynującą mozaikę. Spacerując alejami można wsłuchać się w szept dawnych gospodarzy, w bibliotece poczuć zapach starych ksiąg, a podczas koncertu w kaplicy doświadczyć niezwykłej akustyki.
Wydarzenia organizowane w pałacu łączą pokolenia mieszkańców i turystów, udowadniając, że historia nie musi być zamknięta za muzealną szybą. Jeśli więc pragniesz zobaczyć, jak klasycyzm harmonijnie współgra z naturą, odwiedź Náměšť na Hané – barwną perłę na mapie Europejskiego Szlaku Zamków i Pałaców, w której każde drzewo i każda komnata opowiada własną historię.
