W samym sercu Czeskiego Raju, pośród malowniczych dolin i omszałych piaskowców, wyrasta potężna warownia, której mury od ponad sześciu stuleci opierają się wiatrowi historii. Zamek Kost, bo o nim mowa, wydaje się tkwić tu od zawsze – jakby był częścią tutejszego krajobrazu równie naturalną jak rybne stawy czy bukowe lasy. Przypominający twardą kość, którą trudno przegryźć, obiekt nie został nigdy zdobyty, a jego nazwa stała się symbolem niezłomnej obrony. Spacerując po jego dziedzińcu, można poczuć, że czas zwalnia, a średniowieczne opowieści wracają do życia na każdym kroku.
Ten artykuł zabierze cię w podróż przez wieki, legendy i współczesne atrakcje Zamku Kost – jednej z najważniejszych pereł Europejskiego Szlaku Zamków i Pałaców.
Historia Zamku Kost – od budowy po czasy współczesne
Początki zamku sięgają XIV wieku. Oficjalne materiały europejskiego szlaku podają, że kamienną twierdzę zlecił w połowie XIV stulecia Piotr z Vartenberka, przedstawiciel potężnego rodu rycerskiego. Korzystając z naturalnej obronności skalnego ostrogu w miejscu, gdzie zbiegają się trzy wąwozy, wzniósł on Białą Wieżę oraz pierwsze pałacowe zabudowania. W dokumentach tych podkreśla się, że w późniejszym okresie zamek rozbudowano – w 1545 r. właściciel Oldřich z Biberštejnu dobudował skrzydło pałacowe, a rodzina Lobkowiczów powiększyła go o kolejny pałac i browar. Dzięki kolejnym modernizacjom łączącym gotyk z renesansem twierdza stała się okazałą rezydencją, lecz zachowała obronny charakter.
Przez kolejne stulecia Kost przechodził z rąk do rąk. Najpierw, na mocy małżeństw, zamek trafił do Zajíców z Hazmburka (Hasenburgów), następnie w ręce Biberštejnów i Sellenbergów, a później Lobkowiczów, Černinów i rodziny Netolický. W czasach wojen husyckich obiektu nie zdobył nawet słynny Jan Žižka – według legendy po jednej z nieudanych prób powiedział, że twierdza jest twarda jak kość, co miało nadać mu nazwę. W XVII wieku, podczas wojny trzydziestoletniej, twierdza została częściowo spalona przez wojska cesarskie, lecz szybko odbudowano ją dzięki majętności ówczesnych właścicieli. Kolejne zniszczenia przyniosły powodzie, a po 1948 r. zamek został znacjonalizowany i zamieniony w muzeum sztuki gotyckiej oraz renesansowej.
Przełom nastąpił dopiero po upadku komunizmu. W 1989 r. Kost zwrócono w ramach restytucji rodowi Kinských dal Borgo. Obecni właściciele konsekwentnie remontują i udostępniają obiekt zwiedzającym. W ostatnich latach przeprowadzono szeroką renowację fundamentów i murów, stabilizując skarpę oraz usprawniając system odwodnienia. Dzięki temu zamek wciąż zachwyca autentycznością i pozostaje jedną z najlepiej zachowanych średniowiecznych twierdz w Czechach. Fakt, że na przestrzeni ponad sześciuset lat nikt go nie zdobył, wzmaga legendę o niezwyciężonej „kości”, która dziś przyciąga tysiące turystów.
Legendy i nazwa – dlaczego „Kost”?
Etymologia nazwy zamku to mieszanka faktów i ludowych opowieści. Według jednej z najpopularniejszych legend Jan Žižka, słynny wódz husycki, próbował zdobyć zamek podczas wojen religijnych, lecz bezskutecznie. Gniewny miał wykrzyknąć, że twierdza jest twarda jak kość, co w języku czeskim oznacza właśnie „kost”. Stąd, jak twierdzą lokalne przewodniki, miał się wziąć przydomek zamku. Inna teoria mówi, że nazwa pochodzi od rzekomego fundatora Benesiusa de Costi, co potwierdzają niektóre średniowieczne zapisy. Niezależnie od genezy, nazwa doskonale oddaje charakter budowli – surowej, masywnej i wydrążonej w skale.
Wśród miejscowych krąży też opowieść o psim cmentarzu w zamkowym parku. Podobno hrabia Flaminio dal Borgo Netolický, właściciel Kostu w XIX wieku, tak kochał swoje psy myśliwskie, że urządził im w pobliżu własny cmentarzyk, który do dziś można zobaczyć podczas spaceru wokół twierdzy. Zamek pojawia się również w kronikach filmowych – w 1997 r. stał się plenerem do gotyckiego horroru „Snow White: A Tale of Terror”, a w 2014 r. Duńczycy wykorzystali go przy produkcji fantasy „The Shamer’s Daughter”. Czech Film Commission informowała, że ekipa zdjęciowa kręciła sceny w Kost oraz w Barrandov Studios i w innych zabytkach.
Architektura i unikalne elementy obronne
Kost wyróżnia się nietypowym planem i rozwiązaniami obronnymi. Głównym elementem jest Biała Wieża (Bílá věž) o rzadko spotykanym trapezoidalnym kształcie – jej narożniki ustawiono tak, aby pociski z kul armatnich ześlizgiwały się po murach. W czasach nowożytnych dobudowano do niej skrzydła pałacowe, dzięki czemu zamek stał się zarówno warownią, jak i siedzibą rodową. Położenie na piaskowcowym wzniesieniu w miejscu, gdzie zbiegają się trzy wąskie doliny, umożliwiało kontrolę okolicy i szybką obronę. Dodatkowe zabezpieczenie stanowiły trzy stawy – Biały, Czarny i Łabędzi – których zapory mogły zostać przerwane, tworząc na chwilę zalaną fosę wokół twierdzy.
Do zamku prowadził system czterech bram oraz wąskich przejść, zmuszających napastników do okrążenia kompleksu i narażenia się na ostrzał. Forteczny charakter uzupełniały drewniane i kamienne umocnienia wkomponowane w skały oraz specjalne tarasy obronne. Główne skrzydła mieszkalne powstały w stylu renesansowym i barokowym, ale wciąż zachowano gotyckie detale, takie jak ostrołukowe portale czy sklepienia krzyżowo‑żebrowe. We wnętrzu znajduje się kaplica św. Anny z gotyckim ołtarzem, dwie sale rycerskie, dawna czarna kuchnia z renesansowym kominem oraz zbrojownia prezentująca broń z czasów husyckich. Podczas zwiedzania można zobaczyć również średniowieczną komorę tortur oraz odrestaurowane komnaty rodu Kinskich.
Główną oś dzisiejszej ochrony stanowią konserwatorskie działania nad murami. W ramach projektu ratunkowego usunięto z podstawy zamku zbędne korzenie drzew, a pękające ściany wzmocniono stalowymi ściągami. Kładka spacerowa wokół twierdzy również przeszła gruntowną odnowę – poprawiono balustradę i utwardzono podłoże. Zamek udostępnia odwiedzającym dziedziniec i wybrane wnętrza, a wszystkie prace renowacyjne prowadzi się zgodnie z zaleceniami służb konserwatorskich, chroniących charakter obiektu wpisanego na Europejski Szlak Zamków i Pałaców.
Zwiedzanie Zamku Kost – praktyczne informacje
Kost jest otwarty dla turystów od wiosny do jesieni. Oficjalny serwis zamkowy podaje, że w miesiącach kwietniu i październiku można zwiedzać w weekendy w godzinach 10:00–16:00, w maju, czerwcu i we wrześniu – od wtorku do niedzieli w godzinach 9:00–17:00, a w lipcu i sierpniu codziennie (z wyjątkiem poniedziałków) w tych samych godzinach. Ostatnie wejście odbywa się pół godziny przed zamknięciem. W pozostałych miesiącach (listopad–marzec) twierdza jest zamknięta. Kasa biletowa przy wejściu oferuje również tematyczne pamiątki i widokówki, a płatność jest możliwa zarówno gotówką, jak i kartą.
Do dyspozycji zwiedzających przygotowano cztery zróżnicowane trasy. Trasa „Ród Kinskich” prezentuje komnaty mieszkalne i portrety jednego z najstarszych czeskich rodów arystokratycznych. Kolejna ścieżka prowadzi do średniowiecznej sali tortur, gdzie przewodnik w stroju kata opowiada o dawnych metodach wymierzania sprawiedliwości. Trasa pełna łączy oba warianty i obejmuje większość pomieszczeń, w tym zbrojownię i kaplicę, natomiast czwarta – skrócona – została zaprojektowana jako bezbarierowa dla osób z ograniczoną mobilnością. Dla rodzin z dziećmi przygotowano również bajkowe oprowadzanie, w ramach którego najmłodsi rozwiązują zagadki i przebierają się w kostiumy bohaterów z legend.
Na dziedzińcu znajduje się restauracja „U Draka” serwująca dania z grilla i regionalne specjały. Psy są mile widziane zarówno na zewnątrz, jak i podczas zwiedzania, pod warunkiem trzymania ich na smyczy. Zamek nie jest przystosowany do jazdy na rowerach i hulajnogach, dlatego rowery należy zostawić na wyznaczonych stojakach. W kasie dostępny jest zestaw naprawczy, ale nie ma jeszcze stacji ładowania dla rowerów elektrycznych. Dla osób z niepełnosprawnościami przewidziano trasy dostosowane do wózków – szczególnie IV trasę. W okolicy działają płatne parkingi, a w sezonie letnim do Podkost kursują autobusy turystyczne.
Praktyczne informacje w pigułce
- Sezon i godziny otwarcia: kwiecień i październik – sobota–niedziela 10:00–16:00; maj, czerwiec, wrzesień – wtorek–niedziela 9:00–17:00; lipiec i sierpień – wtorek–niedziela 9:00–17:00; ostatnie wejście 30 minut przed zamknięciem.
- Trasy zwiedzania: ród Kinskich, sala tortur, trasa łączona i wersja skrócona; wszystkie dostępne jedynie z przewodnikiem.
- Udogodnienia: restauracja U Draka, sklepik z pamiątkami, toalety; psy na smyczy są mile widziane.
- Dojazd: parkingi w Podkost, letnie autobusy turystyczne oraz liczne szlaki piesze z Czeskiego Raju.
Przyroda i atrakcje w okolicy
Zamek Kost leży w sercu Plakánkowego Wąwozu (Plakánek), który jest jednym z najpiękniejszych zakątków Czeskiego Raju. Nazwa doliny pochodzi od rodziny węglarzy Plakanków, których dymiące piece sprawiały, że z oczu ciągle ciekły im łzy. Dzisiejsza trasa prowadzi wśród wysokich piaskowcowych ścian, przez mieszane lasy i obok Czarnego oraz Białego Stawu. Po drodze mija się pozostałości dawnego młyna wodnego w Střehomie oraz studnię o nazwie Roubenka. W dolinie wytyczono ścieżkę przyrodniczą opisującą unikalną florę i faunę, w tym chronione gatunki roślin, ptaków i nietoperzy.
Zaledwie kilkaset metrów od twierdzy znajduje się Skalny dom Barušky – wykuta w piaskowcu jaskinia, w której w XIX wieku mieszkały dwie wdowy po zamkowych pracownikach. Ich historia opisana przez pisarza Karla Václava Raise’a przyciąga dziś turystów i filmowców. Wnętrze jaskini przypomina tradycyjny wiejski dom z komorą, spiżarnią i czarną kuchnią, a miejscowa legenda głosi, że okoliczni pasterze słyszeli tam nocami szepty dawnych mieszkanek. Niedaleko można odwiedzić cmentarzyk psów hrabiego dal Borgo oraz romantyczny park z ruinami dawnego browaru.
W szerszym promieniu nie brakuje atrakcji idealnych na jednodniowe wycieczki. W niewielkiej odległości wznosi się barokowy pałac Humprecht z wysoką wieżą widokową i plątaniną schodów, ruiny Trosky z charakterystycznymi bliźniaczymi wieżami oraz skalne miasto Prachovské skály. Warto też zajrzeć do renesansowego zamku Valdštejn oraz na kamienny most w miasteczku Sobotka. Tego rodzaju połączenie historii i przyrody sprawia, że pobyt w okolicach Kostu może przerodzić się w kilkudniową przygodę.
Ciekawostki i kultura popularna
Oprócz bogatej historii i architektury, Kost może pochwalić się filmową karierą. Twierdza posłużyła jako scenografia do kilku produkcji. W 1997 r. amerykańscy filmowcy wykorzystali ją jako rezydencję rodową w gotyckim horrorze „Snow White: A Tale of Terror”. Później zamek pojawił się w czeskich i skandynawskich serialach historycznych, a w 2014 r. międzynarodowa ekipa kręciła tu sceny do filmu fantasy „The Shamer’s Daughter” – Czech Film Commission podkreślała, że Kost był jednym z głównych plenerów obok Barrandov Studios i plenerów naturalnych. Dzięki filmom zamek zyskał popularność na świecie i przyciąga turystów zainteresowanych odwiedzaniem miejsc z ekranów.
Kost ma również bogaty kalendarz wydarzeń. W sezonie letnim odbywają się tu inscenizacje bitew, pokazy sokolnicze i turnieje rycerskie, a zamkowy dziedziniec zamienia się w scenę koncertów muzyki klasycznej i folkowej. Organizowane są nocne zwiedzania z pochodniami oraz warsztaty średniowiecznej kuchni w czarnej kuchni. Dla najmłodszych przygotowano specjalne programy – bajkowe oprowadzanie i półkolonie, podczas których dzieci mogą spróbować fechtunku i kaligrafii. Wszystko to sprawia, że zamek żyje nie tylko przeszłością, lecz jest także miejscem współczesnej kultury.
Podsumowanie – dlaczego warto odwiedzić Zamek Kost?
Zamek Kost to wyjątkowe połączenie średniowiecznej architektury, niezdobytej legendy i dzikiej przyrody Czeskiego Raju. Unikalna trapezowa Biała Wieża, system stawów i bram, cenne wnętrza oraz kaplica św. Anny tworzą obraz dobrze zachowanej twierdzy obronnej. Historia budowy i przemiany na przestrzeni wieków, liczne rody właścicieli oraz legendy związane z Žižką i psim cmentarzem wzbogacają narrację o ludzki wymiar. Współczesny Kost oferuje bogaty wybór tras zwiedzania, udogodnienia dla rodzin i osób z niepełnosprawnościami, a także restaurację, sklepik i fantastyczne wydarzenia.
Otaczające zamek tereny zapewniają niezliczone możliwości dla miłośników natury i aktywnego wypoczynku: wąwóz Plakánek, skalny dom Barušky, pałac Humprecht, ruiny Trosky i skalny labirynt Prachovskich skał pozwalają spędzić tu całe dnie na wędrówkach. Dodając do tego filmowe ciekawostki i tętniący życiem kalendarz imprez, Kost jawi się jako idealny cel weekendowych i dłuższych wyjazdów. Podążając Europejskim Szlakiem Zamków i Pałaców, warto zarezerwować czas na tę czeską „kość” – perłę, której nie da się łatwo przegryźć.
