Poranne mgły nad Jesionikami rozwiewają się leniwie, odsłaniając na skalnym urwisku sylwetkę Pałacu Kolštejn. To miejsce jest jak most między epokami – średniowieczna warownia broniąca dawniej szlaku z Moraw na Śląsk i złoża złota dziś łączy się tu z renesansowym pałacem i luksusowym hotelem. W czeskiej wsi Branná, która do końca lat 40. XX wieku nosiła nazwę Kolštejn, zobaczysz pozostałości potężnych murów, renesansowe arkady i dumną Czarną Wieżę. A jednocześnie możesz zrelaksować się w piwnej łaźni, skosztować lokalnego piwa i poczuć się jak mieszkaniec zamku.
Niniejszy artykuł zabierze Cię w podróż przez burzliwe dzieje Pałacu Kolštejn, opowie o jego architekturze, współczesnych atrakcjach i przyrodzie Jesioników. To kolejna perła na Europejskim Szlaku Zamków i Pałaców – szlaku, który zachęca do odkrywania mniej oczywistych skarbów naszego kontynentu. Choć zamek nigdy nie stał w centrum wielkich wydarzeń, jego losy splatają się z dziejami czeskiej i śląskiej szlachty. Dziś Kolštejn oczarowuje turystów, ale w jego murach wciąż żyją opowieści o kupcach, wojnach husyckich i arystokratycznych rodzinach.
Historia Pałacu Kolštejn – od strażnicy na szlaku po renesansową rezydencję
Według kronik pierwszą warownię na skale nad rzeką Branną wzniósł na początku XIV w. ród Wüstehube, aby strzec pobliskich kopalni złota i uczęszczanego szlaku handlowego z Moraw na Śląsk. Budowla została ukończona około 1308–1310, a już w 1325 r. pojawia się w źródłach pisanych. W następnych dziesięcioleciach zamek przechodził z rąk do rąk: Jan z Wüstehube sprzedał go królowi Janowi Luksemburskiemu, który przekazał go panom z Lipy, później kontrolowali go Wallensteinowie i ród Zvole, który w XV w. przekształcił Kolštejn w prawdziwą górską twierdzę. Pośród murów przewijali się również Żerotínowie, a w XVII w. cała posiadłość została przejęta przez Liechtensteinów. Z biegiem stuleci na warownię spoglądało jedenaście rodzin szlacheckich, a każda z nich pozostawiła tu własny ślad.
Nad średniowiecznymi murami zawisł renesans, gdy w XVI stuleciu Żerotінowie rozpoczęli przebudowę twierdzy w komfortową rezydencję. W latach 1575–1581 w przedzamczu powstał okazały pałac z arkadami i sgraffitem, a następnie panowie z Vrbna dobudowali tak zwany dolny zamek. Na początku XVII w. powstały kolejne skrzydła – środkowy i dolny zamek – oraz wysoka Czarna Wieża z tarasem widokowym, która dziś dominuje nad bramą. Po zwycięstwie Habsburgów pod Białą Górą posiadłość skonfiskowano, a Kolštejn przeszedł w ręce Liechtensteinów, którzy rzadko tu bywali. Podczas wojny trzydziestoletniej zamek służył jako baza wojsk cesarskich, lecz po zakończeniu walk jego znaczenie malało; budynki przekształcono w browar i siedzibę administracyjną. Dwie wielkie pożary – w 1770 i 1926 r. – poważnie zniszczyły całą zabudowę, a odbudowy miały charakter doraźny.
W XIX w. renesansowe sale zaczęły pełnić funkcje prozaiczne – w obiektach działał książęcy browar, a później mieściła się szkoła gminna. Po I wojnie światowej zamek trafił do majątku gminy Branná, jednak w okresie międzywojennym i powojennym nie doczekał się troskliwej opieki. Opuszczone mury popadały w ruinę, aż pod koniec XX wieku obiektowi groziło nawet całkowite wyburzenie. Ratunek przyniosła dopiero kompleksowa renowacja, prowadzona od końca lat 90., a ostatecznie ukończona w 2013 r. – dzięki niej turyści mogą dziś przenocować w murach renesansowego pałacu. Kolštejn powrócił do życia jako hotel Chateau Goldenstein i ponownie stał się wizytówką regionu.
Architektura i unikalne elementy Kolštejnu
Gdy zbliżasz się do Kolštejnu, od razu zauważasz, jak harmonijnie wtopił się on w skałę. Jego górne obwarowania stoją na wysokości około 630 m n.p.m., a grube, ponadtrzymetrowe mury śledzą krawędź urwiska. W czasach średniowiecznych był to typowy zamek bergfriedowy z potężną cylindryczną wieżą o średnicy blisko 8,8 m; w XIX w. przebudowano ją na punkt widokowy, z którego roztacza się panorama Doliny Brannej. Z dawnego pałacu zachowały się zamurowane okna i sklepiona kolebkowo piwnica, a obwodowy mur wciąż świadczy o obronnym charakterze obiektu. Jeszcze dziś widać trzy poziomy założenia: górny zamek z ruinami wieży, średni dziedziniec otoczony renesansowymi arkadami oraz dolny pałac, który powstał później.
Najbardziej zachwycające są jednak renesansowe dodatki, które nadają Kolštejnowi wyjątkowego uroku. Tzw. dolny pałac w północnej części kompleksu to zespół jedno‑ i dwukondygnacyjnych budynków, ozdobionych arkadami i wyraźnym sgrafitowym tynkiem. Do środka prowadzi Czarna Wieża, której mroczna nazwa kontrastuje z widokiem z tarasu na zielone doliny Jesioników. Tuż obok znajduje się niewielka kaplica z zachowanymi malowidłami ściennymi, a całość łączy ze średnim zamkiem długi, pięćdziesięciometrowy most – jeden z najdłuższych mostów zamkowych w Czechach. W renesansowych skrzydłach warto zwrócić uwagę na arkadowe krużganki, sgrafitowe ornamenty i układ pomieszczeń, które były projektowane tak, aby łączyć komfort z obronnością. Dzięki połączeniu gotyckiej surowości i renesansowej elegancji Kolštejn uchodzi za jeden z najciekawszych zamkowych kompleksów na Morawach.
Pałac Kolštejn dziś – hotel, piwo i wellness
Dzisiejszy Kolštejn to nie tylko zabytek, ale także miejsce, w którym można spędzić noc i poczuć ducha historii. W murach renesansowego pałacu mieści się czterogwiazdkowy hotel Chateau Goldenstein. Ma on 21 indywidualnie urządzonych pokoi rozmieszczonych w dawnym skrzydle Liechtensteinów, w Arkadach i na najstarszym górnym dziedzińcu, z których rozpościera się widok na dolinę Brannej, podwórze oraz panoramę Jesioników. Pokoje różnią się stylami, ale wszystkie zachowują elementy historyczne, takie jak drewniane stropy czy kamienne portale. Przyjezdni mogą zanurzyć się w autentycznym klimacie zamku, a jednocześnie korzystać z nowoczesnych wygód. Obiekt udostępnia też sale na wesela i konferencje, co czyni go popularnym miejscem romantycznych uroczystości. Dodatkową atrakcją są regularne zwiedzania – według serwisu turystycznego regionu trwają one około godziny i odbywają się od wtorku do niedzieli o godzinie 10:00 i 14:00, a w sezonie letnim częściej.
Po zwiedzaniu warto zatrzymać się w restauracji Kolštejn. Lokal został w ostatnich latach odnowiony z szacunkiem dla historii – we wnętrzu są kamienne sklepienia i rustykalne meble, a w cieplejszych miesiącach można usiąść w ogródku z widokiem na rynek. Karta dań łączy kuchnię czeską z regionalnymi specjałami, a prawdziwą dumą jest własny minipivovar. Historia warzenia piwa w Brannej sięga czasów założenia osady, a tradycję tę kontynuuje założony w 2013 r. microbrowar, zlokalizowany w tylnej części restauracji. Produkuje on lekkie i półciemne lagery, które są niepasteryzowane i niefiltrowane, a turyści mogą wziąć udział w degustacji połączonej ze zwiedzaniem browaru. Miłośnicy relaksu znajdą w sąsiednim Kolštejn Wellness Centrum rozbudowaną strefę saun, basen, piwne i ziołowe kąpiele oraz zabiegi masażu. Kompleks powstał z myślą o tym, by goście mogli połączyć aktywne poznawanie zabytków z wypoczynkiem i dzięki temu wrócić stąd nie tylko bogatsi o wiedzę, ale i zregenerowani. Co ważne, renesansowe mury kryją w sobie również sklepik z pamiątkami i ekspozycje historyczne – na przykład kolekcję starych pocztówek czy wystawę poświęconą przemianom budowli.
Przyroda i atrakcje w okolicy
Kolštejn leży w sercu Jesioników, zaledwie kilkanaście kilometrów od granicy z Polską. Otaczają go gęste lasy, strome zbocza i górskie potoki, które zachęcają do wędrówek i rowerowych wycieczek. Z murów zamku roztacza się widok na dolinę Brannej – niewielkiej rzeki, od której wzięła nazwę dzisiejsza wieś. W okolicy można odkryć liczne przyrodnicze i historyczne atrakcje: w zaledwie kilku kilometrach znajdują się umocnienia graniczne koło Starého Města, romantyczna Dalimilova Wieża z fantastyczną panoramą oraz rezerwat przyrody Šerák–Keprník w najwyższej partii Jesioników. Sama Branná oferuje również inne zabytki, m.in. renesansową siedzibę advocatusa oraz kościół św. Michała Archanioła z początku XVII w. – oba obiekty warto zobaczyć podczas krótkiego spaceru po wsi. Dzięki gęstej sieci szlaków turystycznych turyści mogą w kilka godzin dotrzeć do wieży widokowej na szczycie Šeráka lub odwiedzić pobliskie ruiny zamków Bouzov, Helfštýn i Jánský vrch, które również są częścią Europejskiego Szlaku Zamków i Pałaców.
Wybrane atrakcje w okolicy:
- Umocnienia graniczne w Starym Mieście – zespół schronów z okresu II wojny światowej, oddalony o około 4 km.
- Dalimilova wieża – punkt widokowy stojący na wzgórzu nad Starým Městem, 5,4 km od Brannej.
- Rezerwat przyrody Šerák–Keprník – chroniony obszar górski z unikatową florą i siecią szlaków turystycznych, położony 7,6 km na południe.
- Hotel Helios i centrum narciarskie w Starým Městě – możliwość aktywnego wypoczynku w lecie i zimie, zjazdy na nartach oraz trasy rowerowe.
Ciekawostki i legendy
Pałac Kolštejn kryje w sobie wiele ciekawostek. Niewiele osób wie, że w czasach jego budowy okolica była miejscem poszukiwań złota – to właśnie złoża kruszcu i stary trakt handlowy dały początek wsi Goldenstein (Złoty Kamień). Stąd wywodzi się niemiecka nazwa Kolštejn, którą w 1949 r. zastąpiono czeską Branná. Na zamkowym dziedzińcu można zobaczyć jeden z najdłuższych mostów zamkowych w kraju – liczy 50 metrów i prowadzi nad suchą fosą. Pamiątką po ruchu religijnym Czechów Braci jest renesansowa kaplica z początku XVII w., w której jeszcze dziś można dostrzec resztki fresków. W ostatnich latach Kolštejn zagrał także rolę tła filmowego i scenografii do wydarzeń kulturalnych – jego wnętrza i piwnice są na tyle malownicze, że stały się plenerem dla produkcji historycznych i horrorów. Gdy dodamy do tego browar, w którym warzy się piwo według tradycyjnych receptur, oraz możliwość kąpieli w piwie, trudno się dziwić, że zamek zyskał miano atrakcji łączącej kulturę, gastronomię i relaks.
Praktyczne informacje
Aby zaplanować wizytę, warto znać kilka praktycznych informacji:
Dojazd: Pałac Kolštejn znajduje się w miejscowości Branná (dawniej Kolštejn) w regionie Ołomunieckim na północy Moraw. Dojechać można samochodem drogą nr 369 lub pociągiem na trasie Zábřeh–Jeseník; stacja Branná znajduje się kilka minut pieszo od zamku.
Zwiedzanie: Zwiedzanie z przewodnikiem trwa ok. 60 minut i odbywa się od wtorku do niedzieli o godzinie 10:00 i 14:00, a w sezonie letnim (lipiec–sierpień) także o 11:30 i 16:00. Warto zarezerwować telefonicznie wizytę dla grup.
Noclegi i gastronomia: Hotel Chateau Goldenstein dysponuje 21 stylowymi pokojami i apartamentami. W restauracji serwowane są dania kuchni czeskiej, a w minipiwovarze warzone są niefiltrowane lagery; można też wykupić degustację z oprowadzaniem po browarze.
Dodatkowe atrakcje: W pobliżu znajduje się centrum wellness z saunami, basenem, masażami oraz piwnymi i ziołowymi kąpielami. Zamek organizuje wesela, konferencje i wydarzenia kulturalne, a jego piwnice i sale można wynająć na imprezy.
Kontakt i informacje: Aktualne informacje o biletach, noclegach i wydarzeniach można znaleźć na oficjalnej stronie Chateau Goldenstein. Kontakt telefoniczny do recepcji: +420 732 237 296; e‑mail: recepce@chateaugoldenstein.com.
Podsumowanie
Kolštejn to prawdziwy skarb, który łączy historię z nowoczesnością. Wizyta w tym pałacu pozwala zanurzyć się w czasy rycerzy i renesansowych magnatów, delektować się lokalnym piwem i odpocząć w górskim klimacie. Dzięki połączeniu dziedzictwa architektonicznego z ofertą hotelową i spa zamek staje się jednym z najbardziej wszechstronnych punktów na Europejskim Szlaku Zamków i Pałaców. Jeśli planujesz wyprawę na Morawy lub w Jesioniki, nie pomiń Brannej – w cieniu Czarnej Wieży odkryjesz miejsce, które zachwyca o każdej porze roku.
